Người ta trong làng Đồng Mạ vẫn truyền tai nhau rằng, cứ mười ba năm một lần, con suối phía sau đình làng lại đổi màu.
Không phải đỏ như máu, cũng không đục ngầu sau mưa lũ. Nó chuyển sang một màu đen sẫm, đặc như mực, và mặt nước phẳng lặng đến mức không phản chiếu bầu trời.
Chuyện ấy vốn đã có từ rất lâu, lâu đến mức chẳng ai còn nhớ chính xác bắt đầu từ đời nào. Chỉ biết rằng mỗi khi nước suối đổi màu, làng sẽ có một đứa trẻ biến mất.
Người ngoài nghe qua thì cho là chuyện mê tín. Nhưng dân Đồng Mạ không ai dám cười.
Cụ Bảy – người già nhất làng – từng nói trong một đêm rượu nhạt rằng ngày xưa, Đồng Mạ không có tên như vậy. Vùng này từng là một khoảng đất hoang, bị núi bao quanh ba phía, phía còn lại là rừng sâu. Dân di cư đến đây lập làng, nhưng mùa màng năm nào cũng thất bát. Trâu bò chết không rõ nguyên do. Trẻ con sinh ra hay ốm yếu.
Rồi một năm hạn nặng, nước suối cạn trơ đáy. Người ta đào xuống tìm mạch nước thì phát hiện một hố sâu hun hút dưới lòng suối, đá xếp thành vòng tròn như ai đó cố tình xây dựng. Ở đáy hố có một phiến đá phẳng, trên đó khắc những ký hiệu lạ không giống chữ viết nào.
Đêm ấy, trưởng làng mơ thấy một người phụ nữ mặc áo trắng đứng bên mép hố. Bà ta không có bóng. Không có mắt. Chỉ có một khoảng tối trũng sâu trên gương mặt. Bà ta nói, nếu muốn nước trở lại, nếu muốn làng tồn tại, phải dâng lên thứ tinh khiết nhất.
“Thứ chưa từng vấy bẩn bởi tội lỗi.”
Sáng hôm sau, nước suối dâng đầy trở lại dù trời không mưa.
Cũng từ đó, cứ mười ba năm một lần, làng lại chọn ra một “đứa trẻ phù hợp”.
Người ta không bao giờ gọi đó là hiến tế.
Họ gọi là “trả ơn”.
Chuyện của Minh xảy ra cách đây hai mươi sáu năm, tức hai chu kỳ trước.
Minh là con trai duy nhất của vợ chồng ông Phước – gia đình khá giả nhất làng. Thằng bé thông minh, lanh lợi, đôi mắt đen láy lúc nào cũng như cười. Năm ấy Minh mới vừa tròn mười ba tuổi.
Cũng đúng năm nước suối bắt đầu đổi màu.
Ban đầu chỉ là lời đồn. Người ta nói họ thấy mặt nước sẫm lại vào lúc chạng vạng. Có người bảo nghe tiếng thì thầm từ lòng suối, như tiếng nhiều người nói cùng lúc nhưng không ai hiểu được nội dung.
Rồi gia súc trong làng bắt đầu chết.
Một con, hai con, rồi năm con.
Trưởng làng lúc bấy giờ là ông Lẫm. Ông ta là người rất tin vào truyền thống. Khi cụ Bảy nhắc lại chuyện cũ và nhắc đến chu kỳ mười ba năm, cả nhà hội đồng lặng im.
“Chúng ta không thể để cả làng chết thay cho một đứa.” – ông Lẫm nói.
Người ta bảo việc chọn đứa trẻ không hoàn toàn ngẫu nhiên. Đó phải là đứa có ngày sinh trùng với đêm trăng non đầu tiên của năm hạn. Phải là đứa không có dị tật, không bệnh tật. Phải là đứa “sạch”.
Minh phù hợp tất cả.
Không ai dám nói thẳng với vợ chồng ông Phước. Nhưng họ biết.
Tối hôm trước ngày trăng non, mẹ Minh quỳ trước đình làng. Bà khóc đến khản giọng, cầu xin dân làng nghĩ lại. Ông Phước đứng phía sau, hai tay siết chặt đến bật máu. Nhưng không ai bước ra phản đối.
Bởi vì hai mươi sáu năm trước đó, khi suối đổi màu lần trước, cũng có một đứa trẻ biến mất. Và từ sau lần ấy, Đồng Mạ chưa từng mất mùa.
Người ta nói khi đưa Minh ra suối, thằng bé không khóc.
Nó chỉ hỏi: “Con đi rồi, làng mình sẽ ổn chứ?”
Không ai trả lời.
Họ buộc dây đỏ quanh cổ tay Minh – sợi dây được truyền lại qua nhiều thế hệ – rồi dẫn nó xuống lòng suối cạn. Hố đá lại hiện ra như chờ sẵn.
Trưởng làng đọc những câu khấn cổ xưa mà chẳng ai còn hiểu nghĩa. Gió nổi lên dù bầu trời lặng.
Khi Minh bước xuống phiến đá dưới đáy hố, nước bắt đầu trào lên từ các khe nứt xung quanh. Ban đầu chỉ là dòng nhỏ, rồi thành dòng lớn.
Có người nói họ thấy bóng người phụ nữ áo trắng đứng phía sau Minh. Có người nói họ nghe tiếng cười.
Nhưng tất cả đều đồng ý về một điều: trước khi nước ngập qua đầu, Minh nhìn thẳng về phía dân làng.
Và nó không hề chớp mắt.
Sáng hôm sau, suối đầy nước trở lại. Trong veo. Mùa màng năm ấy bội thu.
Không ai nhắc lại tên Minh.
Mười ba năm sau nữa, chu kỳ lặp lại.
Nhưng lần này, không có đứa trẻ nào phù hợp.
Dân làng bắt đầu hoảng loạn. Gia súc chết nhanh hơn. Nước giếng có mùi tanh. Trẻ nhỏ trong làng đồng loạt mơ thấy cùng một giấc mơ: một cậu bé đứng dưới nước, cổ tay buộc dây đỏ, miệng mở nhưng không phát ra âm thanh.
Người ta nhận ra một điều kinh khủng.
Hiến tế không phải để đổi lấy bình yên.
Mà để giữ thứ dưới hố đá không bước lên.
Cụ Bảy trước khi mất đã nói trong hơi thở cuối cùng rằng năm xưa, họ hiểu sai lời mơ.
“Thứ tinh khiết nhất” không phải để dâng cho nó.
Mà là để thay thế nó.
Chu kỳ thứ ba mươi chín năm ấy, suối không chỉ đổi màu.
Nước bắt đầu rút xuống giữa ban ngày.
Và dưới lòng suối, người ta thấy không chỉ một hố đá.
Mà là hàng chục phiến đá xếp thành vòng tròn.
Trên mỗi phiến, có vết lõm hình người.
Tối đó, có người nghe thấy tiếng bước chân ướt át quanh làng. Dấu nước kéo dài từ suối đến từng ngôi nhà có trẻ nhỏ.
Người ta bảo họ nhìn thấy một thiếu niên đứng trước cửa từng nhà.
Cổ tay buộc dây đỏ.
Đôi mắt không chớp.
Và từ đó, dân Đồng Mạ không còn kể chuyện này như một truyền thuyết xa xôi nữa.
Họ kể nó như một lời cảnh báo.
Rằng nếu một ngày nào đó bạn đi ngang một con suối và thấy mặt nước đen đặc như mực, đừng cúi xuống nhìn quá lâu.
Vì có thể dưới mặt nước ấy không phải là phản chiếu của bạn.
Mà là đứa trẻ năm xưa…
Đang chờ đến lượt bạn thay thế.
